Elvis is de King of Rock ’n Roll en vader van de moderne popcultuur. Sinds Elvis heeft de verspreiding van Amerikaanse popmuziek over de hele wereld een grote vlucht genomen. Is er eigenlijk nog iets over van lokale muziekstijlen, of is alle muziek steeds meer op Amerikaanse pop gaan lijken?
Elvis Presley, King of Rock ‘n RollVóór de komst van Elvis was Bing Crosby de populairste Amerikaanse artiest, onder alle leeftijden. Maar bij Elvis zien we voor het eerst een muzikale generatiekloof ontstaan: Bij de jeugd was Elvis veruit het populairst, bij oudere luisteraars was dat Frank Sinatra. De oudere generaties waren geschokt door het seksuele innuendo en de onfatsoenlijke heupbewegingenvan Elvis, terwijl de jeugd uitzinnig enthousiast reageerde op het nieuwe geluid van zijn muziek.
Elvis stond aan de wieg van het ontstaan van een aparte jeugdcultuur waar popmuziek een centrale plaats innam. Deze popcultuur verspreidde zich over de hele wereld en kreeg wereldwijde populariteit. In Europa waren de oudere generaties in het geheel niet te spreken over de voorkeur voor Amerikaanse popmuziek van hun jongere landgenoten. De muziek van Elvis en alles wat er na kwam was on-Europees, wild en primitief. De jongeren dansten er echter niet minder om.
Toch betekent popcultuur niet per se puur Amerikaans cultuurimperialisme. Waar in de jaren vijftig Amerikaanse popmuziek elders vooral driftig geïmiteerd wordt, beginnen er daarna steeds meer eigen, lokale vormen van popmuziek te ontstaan. Een vroeg voorbeeld zijn de Beatles: ze speelden uit de V.S. overgewaaide beatmuziek met een brits tintje en werden grootexporteurs van hun eigen vorm van popmuziek, ook naar Amerika.
One hit wonder: de Senegalese Youssou N’DourDeze trend zette zich steeds verder door. Artiesten uit alle windstreken scoorden hits die ook in Amerika aansloegen: denk bijvoorbeeld aan ABBA in de jaren zeventig, de Duitse formatie Snap! die in 1992 hits scoorden als “Rhythm is a Dancer”, de Senegalese Youssou N’Dour met “7 Seconds” en de Hollandse jongens van Golden Earring die een internationale hit scoorden met “Radar Love”.
In de 21e eeuw zette deze internationalisering van de popmuziek definitief door met hits van over de hele wereld, van het Russische Tatu “All the things she said” tot de Colombiaanse Shakira en – niet eens Engelstalig maar toch overal een hit – “Dragostea din tei” uit Moldavië. Van een muzikaal eenrichtingsverkeer vanuit Amerika is dan ook allang geen sprake meer. Toch sluit al deze muziek aan op bestaande popmuziek en wordt er niet of nauwelijks gebruik gemaakt van traditionele instrumentatie. ABBA is niet typisch Zweeds en Golden Earring niet typisch Nederlands. Heeft deze popmuziek dan alle traditionele muziek die overal ter wereld oorspronkelijk gespeeld werd verdreven?
Jiang Zhen Wei uit Shanghai: “When my baby left me…”In zekere zin wel. Echt traditionele muziek is overal ter wereld in het defensief gedreven. De globale popmuziek doet wereldwijd haar invloed gelden en er ontstaan allerlei vormen van lokale popmuziek door de combinatie van traditionele instrumenten, ritmes en zangstijlen met ‘moderne’, westerse instrumenten, stijlen en technologie. Maar dit proces van verandering en aanpassing is al eeuwen oud en is eigenlijk een normale eigenschap van volksmuziek. Het ontstaan van allerlei lokale vormen van popmuziek, of dan nu Japanse J-pop, Oost-Europese balkanbeat, Afrikaanse afropop of Zuid-Amerikaanse Latin-pop is, illustreert dan ook de vitaliteit van lokale muzieksoorten.
Toen we in de uitzending van Metropolis onze correspondenten dan ook vroegen wat in hun land de nummer 1 hit was, kwamen er vanuit de hele wereld allemaal sterk verschillende liedjes terug: van tranentrekkers uit de Balkan tot vrolijke gospel uit Zambia. Overal ter wereld heeft veel van de populairste muziek nog altijd een sterk nationaal of regionaal karakter, ondanks het gebruik van westerse instrumenten en stijlen. En het voortbestaan van die diversiteit is maar goed ook. Je moet er toch niet aan denken dat iedereen in een Elvis-pak de hele dag “Heartbreak Hotel” zou zingen?
